Staf De Clercq

Staf, of Gustaaf, De Clercq, werd geboren in Everbeek op 16 september 1884. Hij studeerde aan het college van Edingen en daarna aan de normaalschool te Bonne-Esperance. In het Frans zoals dat toen de enige mogelijkheid was. Hij werd onderwijzer in Lettelingen waar voor Vlaamse kinderen het Frans de voertaal van het onderricht was. Later werd hij onderwijzer te Heikruis, een afgelegen dorp met 800 inwoners. Maar Staf was geen "gewone" onderwijzer. Samen met de atheneumleraars dr. Jef Goossenaerts, dr. Filip Van Isacker en dr. Adiel De Beuckelaere ijverde Staf voor het handhaven van de taalgrens.

In 1912 deed Staf De Clercq mee aan de verkiezingsstrijd, ten voordele van dokter Borgignon (de oom van Hendrik, toen nog student). de socialisten van het arrondisssement Brussel hadden toen nog het Vlaams probleem niet ontdekt en de liberalen waren rasechte franskiljons. De zeer Vlaamsgezinde dokter Borgignon had bij de "Fédération des Cercles Catholiques" een onverkiesbare plaats gekregen. Dus wilden de Flaminganten hem er door halen. Dokter Borgignon kwam inderdaad in de Kamer dank zij een groot aantal voorkeurstemmen.

In 1914 werd Staf De Clercq gemobiliseerd en kwam bij het Rood Kruis terecht. Hij bleef brancardier totdat het IJzerfront gestabiliseerd werd. Hij leerde er de werkelijke toestanden in het belqische leger kennen en deed weer aan Vlaamse actie. Hij behoorde niet tot de eigenlijke Frontbeweging, maar sympathiseerde er wel mee. Hij gaf het soldatenblaadje "De Payot der Taalgrens" uit en kwam hierdoor voor eerst in conflict met de militaire veiligheid.

Na de oorlog werd hij één van de eerste leden van de V.O.S. (Vlaams Oudstrijders), en stichtte een nieuwe onderwijzersvakbond : het N.O.S. (Nationaal Onderwijzers Syndicaat), met het strijdblad Ons Woord. Het N.O.S. zou na enige jaren wegkwijnen, want het was niet opgewassen tegen de "grote" syndicaten die de steun hadden van de politieke partijen.

In 1919 liet hij zich overhalen om kandidaat te zijn voor de Brusselse lijst van de Frontpartij. Dit betekende voor hem een groot financieel risico, want hij moest hiervoor ontslag nemen als onderwijzer. De Fronterslijst haalde 6.390 stemmen (60.535 over het gehele land - de vrouwen hadden toen nog geen stemrecht) en Staf De Clercq was verkozen als volksvertegenwoordiger voor het arrondissement Brussel.  De eerste twee jaar hield hij zich op de achtergrond. Hij wist dat hij moest "leren" zijn weg zoeken in het parlement. Bij de verkiezingen in 1921 werd Staf De Clercq herverkozen met 3000 stemmen meer dan in 1919.  De grote doorbraak van de "Fronters" komt er in bij de verkiezingen in 1929. Staf De Clercq is intussen een parlementair met ervaring en weet de Kamer zeer goed te gebruiken voor propaganda. In heel Vlaanderen en vooral bij de "Vossen" is Staf De Clercq een heel populaire figuur. Hij organiseert de jaarlijkse landdag in Kester, met sprekers  die tot de verschillende strekkingen binnen de Vlaamse Beweging behoren. In 1930 wordt de landdag opzettelijk in Wemmel, dicht bij Brussel gehouden. Het komt er tot incidenten tussen de rijkswacht en de betogers. De atmosfeer is revolutionair en de De Standaard waarschuwt de regering Jaspar.

 

Staf De Clercq groet het standbeeld van Jacob Van Artevelde in Gent

In 1932 gaat de Vlaams-nationale partij erop achteruit. Herman Vos en Ward Hermans worden niet herkozen. En door een fout in het  opstellen van de kandidatenlijst werd Staf De Clercq vervangen door Borgignon. Dan maar geen volksvertegenwoordiger meer. Er stond Staf De Clercq een veel zwaardere opdracht te wachten.

Staf De Clercq was geen volksvertegenwoordiger meer en opnieuw onderwijzer worden op de leeftijd van 48 jaar zag hij niet meer zitten. Hij was getrouwd, had geen kinderen -wel een Hongaars meisje als kind aangenomen-, leefde steeds bescheiden en zou deze tegenslag ook wel te boven komen. Voor hem was één zaak duidelijk : het Vlaams nationalisme moest zich herpakken en dit leidde tot de oprichting van het V.N.V. (Vlaams Nationaal Verbond). Een autoritair politieke organisatie met een Leider en een Raad van Leiding...maar men was nog op zoek naar een Leider. Geschikte kandidaten wilden niet, of durfden niet. Eén was wel bereid : Tony Herbert, maar deze werd niet aanvaard. Over één naam was iedereen het echter eens: Staf De Clercq. Hij slaagt er in het V.N.V. uit te bouwen tot een gestructureerde politieke organisatie die het Vlaams nationalisme opnieuw grote electorale successen bezorgt.

 

V.N.V. Leider omringd door D.M.S. meisjes

Als de Tweede Wereldoorlog uitbreekt spreekt de Algemene Raad van het V.N.V. zich uit voor neutraliteit. Staf De Clercq vreest echter dat belgië niet buiten de oorlog zal kunnen blijven en sticht de M.O., Militaire Organisatie, een geheime kernen-beweging onder de gemobiliseerde V.N.V. leden. Het V.N.V. dagblad "Volk en Staat" wordt verboden omwille van een artikel op de belgische legerleiding en op 10 mei 1940 wordt De Clercq aangehouden als één van de duizenden verdachten. 

 

artikel in "Het Laatste Nieuws" van 11 mei 1940 over de aanhouding

Hij wordt opnieuw vrijgelaten de eerste maanden van de Duitse bezetting. Reeder, president van de Militärverwaltung zoekt toenadering tot het V.N.V. maar omdat Staf De Clercq treuzelt, worden gesprekken gevoerd met de "Algemene SS Vlaanderen" van Lagrou. Nu moet Staf De Clercq wel handelen en het V.N.V. stapt in de collaboratie. De Duitse oorlog tegen de Sovjet-Unie wordt gezien als een verweer tegen "het kristelijke avondland" en tegen "het mensonterend bolsjevisme". Staf De Clercq roept de Vlaamse Jeugd op om dienst te nemen in het "Vlaams Legioen".

De Eenheidsbeweging

Reeds vóór de oorlog bestond er een militie van het V.N.V (de M.O.), met grijs uniform, optredend bij Landdagen, orde handhavend bij IJzervedevaarten e.d.m. De best georganiseerde militie was echter de groen geüniformeerde militie van het Verdinaso (Verbond der Diets Nationaal Socialisten) onder bevel van Commandant Jef François. Uniformen waren toen overal te zien, van de Kajotters tot de Rode Valken met de socialistische drie-pijltjes. De milities waren trouwens een internationaal verschijnsel. Vanaf het begin van 1940 werd er aan gedacht de Militie in Vlaanderen uit te bouwen. Onderhandelingen tussen V.N.V., Verdinaso en REX brachten de eenheidsbeweging tot stand en van die eenheidsbeweging zou de DM/ZB (Dietse Militie/Zwarte Brigade) dè Militie vormen. Raymond Tollenaere werd aangesteld als eerste Generaal-Commandant van deze nieuwe Militie. Dra echter vertrokken Tollenaere van het V.N.V., François van het Verdinaso en Suys van REX naar het Oostfront, en werd Joris Van Steenlandt als nieuwe Generaal-Commandant van de Vlaams Nationale Militie aangesteld. 

       

Van links naar rechts : R. Tollenaere (VNV), J. François (Verdinaso) en P. Suys (Rex)

In 1942 meent Staf De Clercq klaar te zien in de verwarde toestand en acht het niet langer verantwoord samen te werken met Duitsland. Op een grote volksvergadering in het Antwerpse sportpaleis zal hij openlijk met de Duitsers breken. Hij laat zich overtuigen zijn toespraak te wijzigen om de toestand van de Vlaamse jongens aan het oostfront niet nog te verslechteren.

 

Huldevergadering Antwerpen 20 september 1942

In oktober 1942, volledig uitgeput, moet hij rust nemen in een kliniek in Gent. Hij sterft op 22 oktober 1942, 58 jaar oud. Het V.N.V. telt op dat ogenblik meer dan 100.000 leden. De lijkplechtigheid op de Grote Markt in Brussel is een indrukwekkende betoging. Zijn stoffelijke overschot wordt bijgezet in een praalgraf op de Kesterheide, en de Zwarte Brigade (het vroegere M.O.) houdt er de eeuwige wacht. Tot de krijgskansen keren.

 

Bidprentje Staf De Clercq 

In 1944 blazen gewapende bendes het praalgraf gedeeltelijk op en halen de zware kist uit het graf. Door de explosie is het deksel van de kist weggeslagen en is het stoffelijk overschot zichtbaar. De burgemeester van Leerbeek zorgt voor een paard en kar om de kist over te brengen naar het kerkhof van Kester, maar aan het kruispunt Asse-Edingen-Ninove botst de onwaardige stoet op een groep gewapende weerstanders die het lijk opeisen. De kist wordt dan meegesleept van kroeg naar kroeg. Het stoffelijke overschot van Staf De Clercq wordt bespuwd, de haren uit de baard getrokken, de schedel met een pikhouweel bewerkt. Na de nachtelijke orgieën wordt de kist gedeponeerd langs de weg. De burgemeester van Kester weigert een begrafenis zodat het stoffelijke overschot van Staf De Clercq naar Leerbeek wordt overgebracht. Ergens in een verloren hoek van het kerkhof werd een stuk grond gevonden dat normaal niet geschikt was voor een begrafenis. Er werd een kuil gemaakt en zonder verdere plichtplegingen werd de kist met de voeten naar de muur in de put gelaten. Geen laatste zegen van een priester, geen kruis op het graf, niets !

Iedere dag die Staf De Clercq geleefd heeft was gewijd aan de bevrijdingsstrijd voor zijn volk. Geboren in het taalgrensgebied heeft hij van jongsaf kennis gemaakt met de fransdolle dwingelandij in de belgische staat. Hij heeft de onmogelijk schijnende taak aangevat om de brutaalste franskiljonse onderdrukking te bestrijden. Vanuit het onderdrukte Pajottenland zette hij de veroveringstocht naar Brussel in. Hij ging het belgisch parlement in, maar bleef de Vlaming die hij steeds geweest was. Geen ogenblik heef hij afgeweken van de rechte Nationalistische lijn. Geen ogenblik het echte doel, de bevrijding van Vlaanderen, uit het oog verloren.

 

De massa aanhoort Staf De Clercq op de landdag in Kester 1935.

Het Delta - teken

Door de oprichting van het Vlaams Nationaal Verbond, het V.N.V. genoemd, heeft hij de Vlaamse krachten gebundeld. Deelname aan het belgische parlementarisme was slechts één aspekt van de strijd van het V.N.V. Hij stelde zijn beweging onder het teken van Delta. Hiermee werd het Nederlands karakter van de Vlaming in belgië afdoende bevestigd. Voortaan waaide de Delta-vaan boven alle grote Vlaamse manifestaties. In haar schaduw spraken Dr. August Borms en Cyriel Verschaeve. In Vlaanderen was geen plaats meer voor de belgische onstaat.

Volkse Orde

Het was de persoonlijke inbreng van Staf De Clercq dat de Vlaamse Beweging duidelijk stelling tegen het marxisme en plutokratisch liberalisme. Het ging inderdaad om heel wat meer dan het eerherstel der Vlaamse taal. Het ging om heel de Vlaamse mens. En sociale rechtvaardigheid was een heel belangrijk deel van het leefmilieu van die Vlaamse mens.

 

koppelslot V.N.V.

Het is op dat ogenblik dat de eenvoudige plattelandsonderwijzer uitgroeide tot de onbetwiste leider van Vlaanderen. De beweging groeide en dit heel wat meer dan de belgische verkiezingen aan het licht brachten. De komische kiesdeler van het belgisch parlementarisme maakte heel wat Vlaamse stemmen waardeloos voor het parlement. Maar de leider won niet alleen stemmen, hij won de mensen.

Het is de gewoonte geworden in de Vlaamse beweging om de realiteit van de oorlogsjaren in een soort sprookje te veranderen. In dit sprookje past natuurlijk de figuur van Staf De Clercq niet. De waarheid is dat Staf De Clercq zeer bewust een vriendschapspolitiek gevoerd heeft tegenover Duitsland. Honderdduizenden V.N.V.-ers met al hun familieleden hebben deze stap zeer overtuigd gevolgd. Dit was geen verraad, integendeel, het was een zeer "real-politieke" stap naar de Vlaamse zelfstandigheid. Trouwens de V.N.V.-ers waren niet de enigen die geloofden dat Duitsland de oorlog gewonnen had. Menige belgische politieker heeft na de oorlog zijn vel gered, alleen omdat de Duitsers hun collaboratie geweigerd hebben.

Achteraf zou het lijken alsof de collaboratiestap een louter opportuniteitsaangelegenheid was. Niets is minder waar. De Nieuwe Orde, het nationaal Socialisme, was een levensbeschouwing waardoor zich miljoenen mensen bewogen voelden. Van Narvick tot aan de Middellandse Zee werden de mensen overspoeld door een sociale bewogenheid die misschien wel de grootste revolutie was die Europa ooit heeft gekend. De vermolmde democratiën hadden hun onmacht voldoende bewezen. Voor de oorlog voerden zij hun volken naar de sociale ondergang en een paar weken oorlogsgeweld vaagden hun van de kaart. Het lag dan ook volkomen in de lijn van het sociaal sterk geëngageerde V.N.V. om in de Nieuwe Orde de weerklank te vinden van de eigen verzuchtigingen.

 

Staf De Clercq groet zijn volk

En verraad aan belgië ? Laat ons niet lachen, wie was op dat ogenblik belgië ? De mislukte collaborateurs die uiteindelijk in Engeland geland waren en er tegen hun eigen koning regerinkje gingen spelen ? Of de belgische administrateurs die zich op de platste wijze voor de Duitsers in het stof wentelden ? Of de belgische bankiers die mee de Duitse oorlogsindustrie financierden ?

In het kader van de grote uiteenzetting tussen de Nieuwe Orde enerzijds en aan de andere kant de grote democratiën met hun bolsjevistische bondgenoten, was het voortbestaan van belgië voor niemand belangrijk genoeg om er bij stil te staan. Vlaanderen greep bewust zijn kans om in het nieuwe Europa zijn volwaardige plaats te veroveren. Het was Staf De Clercq, de man zonder kompromissen, zonder eigenbelang, die Vlaanderen bewust in dit nieuwe Europa wou invoeren. Hij was inderdaad de Leider !

Dank zij de V.M.O. en Operatie Delta kreeg Staf De Clercq eindelijk een graf, en werd hij opnieuw verenigd met zijn echtgenote.  Jaarlijks worden bloemen op zijn graf gezet.

 

Bloemen op het graf in Asse - 2006

 

Borgerhouts Mannenkoor : "Groeninghe"   


Bronnen
"Trouw" door Arthur De Bruyne - Staf De Clercq 1884-1942 - Tekst: aangepaste versie (met toevoeging van eigen inzichten)

"Alarm" V.M.O. uitgave -Triomf- 6de jaargang, nr 2 februari/maart


Literatuur
"Trouw" door Arthur De Bruyne
"Alarm" nummers V.M.O.

Afbeeldingen en fotos
"Broederband" november 1973 (bidprentje en testament) en december 1972 (portret - cliché 't Pallieterke)
"Vlaanderen in Uniform" Jan Vincx  deel 4
privé archief en eigen fotos