|
Staf De Clercq
Staf, of Gustaaf, De
Clercq, werd geboren in Everbeek op 16 september 1884. Hij studeerde aan het
college van Edingen en daarna aan de normaalschool te Bonne-Esperance. In het
Frans zoals dat toen de enige mogelijkheid was. Hij werd onderwijzer in
Lettelingen waar voor Vlaamse kinderen het Frans de voertaal van het onderricht
was. Later werd hij onderwijzer te Heikruis, een afgelegen dorp met 800
inwoners. Maar Staf was geen "gewone" onderwijzer. Samen met de
atheneumleraars dr. Jef Goossenaerts, dr. Filip Van Isacker en dr. Adiel De
Beuckelaere ijverde Staf voor het handhaven van de taalgrens.
In 1912 deed Staf De
Clercq mee aan de verkiezingsstrijd, ten voordele van dokter Borgignon (de oom
van Hendrik, toen nog student). de socialisten van het arrondisssement Brussel
hadden toen nog het Vlaams probleem niet ontdekt en de liberalen waren rasechte
franskiljons. De zeer Vlaamsgezinde dokter Borgignon had bij de "Fédération
des Cercles Catholiques" een onverkiesbare plaats gekregen. Dus wilden de
Flaminganten hem er door halen. Dokter Borgignon kwam inderdaad in de Kamer dank
zij een groot aantal voorkeurstemmen.
In 1914 werd Staf De
Clercq gemobiliseerd en kwam bij het Rood Kruis terecht. Hij bleef brancardier
totdat het IJzerfront gestabiliseerd werd. Hij leerde er de werkelijke
toestanden in het belqische leger kennen en deed weer aan Vlaamse actie. Hij
behoorde niet tot de eigenlijke Frontbeweging, maar sympathiseerde er wel mee.
Hij gaf het soldatenblaadje "De Payot der Taalgrens" uit en kwam
hierdoor voor eerst in conflict met de militaire veiligheid.
Na de oorlog werd
hij één van de eerste leden van de V.O.S. (Vlaams Oudstrijders), en stichtte
een nieuwe onderwijzersvakbond : het N.O.S. (Nationaal Onderwijzers Syndicaat),
met het strijdblad Ons Woord. Het N.O.S. zou na enige jaren wegkwijnen, want het
was niet opgewassen tegen de "grote" syndicaten die de steun hadden
van de politieke partijen.
In 1919 liet hij
zich overhalen om kandidaat te zijn voor de Brusselse lijst van de Frontpartij.
Dit betekende voor hem een groot financieel risico, want hij moest hiervoor
ontslag nemen als onderwijzer. De Fronterslijst haalde 6.390 stemmen (60.535
over het gehele land - de vrouwen hadden toen nog geen stemrecht) en Staf De
Clercq was verkozen als volksvertegenwoordiger voor het arrondissement Brussel.
De eerste twee jaar hield hij zich op de achtergrond. Hij wist dat hij moest
"leren" zijn weg zoeken in het parlement. Bij de verkiezingen in 1921
werd Staf De Clercq herverkozen met 3000 stemmen meer dan in 1919. De
grote doorbraak van de "Fronters" komt er in bij de verkiezingen in
1929. Staf De Clercq is intussen een parlementair met ervaring en weet de Kamer
zeer goed te gebruiken voor propaganda. In heel Vlaanderen en vooral bij de
"Vossen" is Staf De Clercq een heel populaire figuur. Hij organiseert
de jaarlijkse landdag in Kester, met sprekers die tot de verschillende
strekkingen binnen de Vlaamse Beweging behoren. In 1930 wordt de landdag
opzettelijk in Wemmel, dicht bij Brussel gehouden. Het komt er tot incidenten
tussen de rijkswacht en de betogers. De atmosfeer is revolutionair en de De
Standaard waarschuwt de regering Jaspar.
Staf De Clercq
groet het standbeeld van Jacob Van Artevelde in Gent
In 1932 gaat de
Vlaams-nationale partij erop achteruit. Herman Vos en Ward Hermans worden niet
herkozen. En door een fout in het opstellen van de kandidatenlijst werd
Staf De Clercq vervangen door Borgignon. Dan maar geen volksvertegenwoordiger
meer. Er stond Staf De Clercq een veel zwaardere opdracht te wachten.
Staf De Clercq was
geen volksvertegenwoordiger meer en opnieuw onderwijzer worden op de leeftijd
van 48 jaar zag hij niet meer zitten. Hij was getrouwd, had geen kinderen -wel
een Hongaars meisje als kind aangenomen-, leefde steeds bescheiden en zou deze
tegenslag ook wel te boven komen. Voor hem was één zaak duidelijk : het Vlaams
nationalisme moest zich herpakken en dit leidde tot de oprichting van het V.N.V.
(Vlaams Nationaal Verbond). Een autoritair politieke organisatie met een Leider
en een Raad van Leiding...maar men was nog op zoek naar een Leider. Geschikte
kandidaten wilden niet, of durfden niet. Eén was wel bereid : Tony Herbert,
maar deze werd niet aanvaard. Over één naam was iedereen het echter eens: Staf
De Clercq. Hij slaagt er in het V.N.V. uit te bouwen tot een gestructureerde
politieke organisatie die het Vlaams nationalisme opnieuw grote electorale
successen bezorgt.
V.N.V. Leider
omringd door D.M.S. meisjes
Als de Tweede
Wereldoorlog uitbreekt spreekt de Algemene Raad van het V.N.V. zich uit voor
neutraliteit. Staf De Clercq vreest echter dat belgië niet buiten de oorlog zal
kunnen blijven en sticht de M.O., Militaire Organisatie, een geheime
kernen-beweging onder de gemobiliseerde V.N.V. leden. Het V.N.V. dagblad
"Volk en Staat" wordt verboden omwille van een artikel op de belgische
legerleiding en op 10 mei 1940 wordt De Clercq aangehouden als één van de
duizenden verdachten.
artikel in
"Het Laatste Nieuws" van 11 mei 1940 over de aanhouding
Hij wordt opnieuw vrijgelaten de eerste maanden van de
Duitse bezetting. Reeder, president van de Militärverwaltung zoekt toenadering
tot het V.N.V. maar omdat Staf De Clercq treuzelt, worden gesprekken gevoerd met
de "Algemene SS Vlaanderen" van Lagrou. Nu moet Staf De Clercq wel
handelen en het V.N.V. stapt in de collaboratie. De Duitse oorlog tegen de
Sovjet-Unie wordt gezien als een verweer tegen "het kristelijke
avondland" en tegen "het mensonterend bolsjevisme". Staf De
Clercq roept de Vlaamse Jeugd op om dienst te nemen in het "Vlaams
Legioen".
De
Eenheidsbeweging
 Reeds vóór de
oorlog bestond er een militie van het V.N.V (de M.O.), met grijs uniform,
optredend bij Landdagen, orde handhavend bij IJzervedevaarten e.d.m. De best
georganiseerde militie was echter de groen geüniformeerde militie van het
Verdinaso (Verbond der Diets Nationaal Socialisten) onder bevel van Commandant
Jef François. Uniformen waren toen overal te zien, van de Kajotters tot de
Rode Valken met de socialistische drie-pijltjes. De milities waren trouwens
een internationaal verschijnsel. Vanaf het begin van 1940 werd er aan gedacht
de Militie in Vlaanderen uit te bouwen. Onderhandelingen tussen V.N.V.,
Verdinaso en REX brachten de eenheidsbeweging tot stand en van die
eenheidsbeweging zou de DM/ZB (Dietse Militie/Zwarte Brigade) dè Militie
vormen. Raymond Tollenaere werd aangesteld als eerste Generaal-Commandant van
deze nieuwe Militie. Dra echter vertrokken Tollenaere van het V.N.V.,
François van het Verdinaso en Suys van REX naar het Oostfront, en werd Joris
Van Steenlandt als nieuwe Generaal-Commandant van de Vlaams Nationale Militie
aangesteld.
Van links naar
rechts : R. Tollenaere (VNV), J. François (Verdinaso) en P. Suys (Rex)
In 1942 meent Staf
De Clercq klaar te zien in de verwarde toestand en acht het niet langer
verantwoord samen te werken met Duitsland. Op een grote volksvergadering in het
Antwerpse sportpaleis zal hij openlijk met de Duitsers breken. Hij laat zich
overtuigen zijn toespraak te wijzigen om de toestand van de Vlaamse jongens aan
het oostfront niet nog te verslechteren.
Huldevergadering
Antwerpen 20 september 1942
In oktober 1942,
volledig uitgeput, moet hij rust nemen in een kliniek in Gent. Hij sterft op 22
oktober 1942, 58 jaar oud. Het V.N.V. telt op dat ogenblik meer dan 100.000
leden. De lijkplechtigheid op de Grote Markt in Brussel is een indrukwekkende
betoging. Zijn stoffelijke overschot wordt bijgezet in een praalgraf op de
Kesterheide, en de Zwarte Brigade (het vroegere M.O.) houdt er de eeuwige wacht.
Tot de krijgskansen keren.
Bidprentje Staf
De Clercq
In 1944 blazen
gewapende bendes het praalgraf gedeeltelijk op en halen de zware kist uit het
graf. Door de explosie is het deksel van de kist weggeslagen en is het
stoffelijk overschot zichtbaar. De burgemeester van Leerbeek zorgt voor een
paard en kar om de kist over te brengen naar het kerkhof van Kester, maar aan
het kruispunt Asse-Edingen-Ninove botst de onwaardige stoet op een groep
gewapende weerstanders die het lijk opeisen. De kist wordt dan meegesleept van
kroeg naar kroeg. Het stoffelijke overschot van Staf De Clercq wordt bespuwd, de
haren uit de baard getrokken, de schedel met een pikhouweel bewerkt. Na de
nachtelijke orgieën wordt de kist gedeponeerd langs de weg. De burgemeester van
Kester weigert een begrafenis zodat het stoffelijke overschot van Staf De Clercq
naar Leerbeek wordt overgebracht. Ergens in een verloren hoek van het kerkhof
werd een stuk grond gevonden dat normaal niet geschikt was voor een begrafenis.
Er werd een kuil gemaakt en zonder verdere plichtplegingen werd de kist met de
voeten naar de muur in de put gelaten. Geen laatste zegen van een priester, geen
kruis op het graf, niets !
Iedere dag die
Staf De Clercq geleefd heeft was gewijd aan de bevrijdingsstrijd voor zijn
volk. Geboren in het taalgrensgebied heeft hij van jongsaf kennis gemaakt met
de fransdolle dwingelandij in de belgische staat. Hij heeft de onmogelijk
schijnende taak aangevat om de brutaalste franskiljonse onderdrukking te
bestrijden. Vanuit het onderdrukte Pajottenland zette hij de veroveringstocht
naar Brussel in. Hij ging het belgisch parlement in, maar bleef de Vlaming die
hij steeds geweest was. Geen ogenblik heef hij afgeweken van de rechte
Nationalistische lijn. Geen ogenblik het echte doel, de bevrijding van
Vlaanderen, uit het oog verloren.
De massa
aanhoort Staf De Clercq op de landdag in Kester 1935.
Het Delta -
teken
 Door de oprichting
van het Vlaams Nationaal Verbond, het V.N.V. genoemd, heeft hij de Vlaamse
krachten gebundeld. Deelname aan het belgische parlementarisme was slechts
één aspekt van de strijd van het V.N.V. Hij stelde zijn beweging onder het
teken van Delta. Hiermee werd het Nederlands karakter van de Vlaming in
belgië afdoende bevestigd. Voortaan waaide de Delta-vaan boven alle grote
Vlaamse manifestaties. In haar schaduw spraken Dr. August Borms en Cyriel
Verschaeve. In Vlaanderen was geen plaats meer voor de belgische onstaat.
Volkse Orde
Het was de
persoonlijke inbreng van Staf De Clercq dat de Vlaamse Beweging duidelijk
stelling tegen het marxisme en plutokratisch liberalisme. Het ging inderdaad
om heel wat meer dan het eerherstel der Vlaamse taal. Het ging om heel de
Vlaamse mens. En sociale rechtvaardigheid was een heel belangrijk deel van het
leefmilieu van die Vlaamse mens.
koppelslot
V.N.V.
Het is op dat
ogenblik dat de eenvoudige plattelandsonderwijzer uitgroeide tot de onbetwiste
leider van Vlaanderen. De beweging groeide en dit heel wat meer dan de
belgische verkiezingen aan het licht brachten. De komische kiesdeler van het
belgisch parlementarisme maakte heel wat Vlaamse stemmen waardeloos voor het
parlement. Maar de leider won niet alleen stemmen, hij won de mensen.
 Het is de gewoonte
geworden in de Vlaamse beweging om de realiteit van de oorlogsjaren in een
soort sprookje te veranderen. In dit sprookje past natuurlijk de figuur van
Staf De Clercq niet. De waarheid is dat Staf De Clercq zeer bewust een
vriendschapspolitiek gevoerd heeft tegenover Duitsland. Honderdduizenden
V.N.V.-ers met al hun familieleden hebben deze stap zeer overtuigd gevolgd.
Dit was geen verraad, integendeel, het was een zeer "real-politieke"
stap naar de Vlaamse zelfstandigheid. Trouwens de V.N.V.-ers waren niet de
enigen die geloofden dat Duitsland de oorlog gewonnen had. Menige belgische
politieker heeft na de oorlog zijn vel gered, alleen omdat de Duitsers hun
collaboratie geweigerd hebben.
Achteraf zou het
lijken alsof de collaboratiestap een louter opportuniteitsaangelegenheid was.
Niets is minder waar. De Nieuwe Orde, het nationaal Socialisme, was een
levensbeschouwing waardoor zich miljoenen mensen bewogen voelden. Van Narvick
tot aan de Middellandse Zee werden de mensen overspoeld door een sociale
bewogenheid die misschien wel de grootste revolutie was die Europa ooit heeft
gekend. De vermolmde democratiën hadden hun onmacht voldoende bewezen. Voor
de oorlog voerden zij hun volken naar de sociale ondergang en een paar weken
oorlogsgeweld vaagden hun van de kaart. Het lag dan ook volkomen in de lijn
van het sociaal sterk geëngageerde V.N.V. om in de Nieuwe Orde de weerklank
te vinden van de eigen verzuchtigingen.
Staf De Clercq
groet zijn volk
En verraad aan
belgië ? Laat ons niet lachen, wie was op dat ogenblik belgië ? De mislukte
collaborateurs die uiteindelijk in Engeland geland waren en er tegen hun eigen
koning regerinkje gingen spelen ? Of de belgische administrateurs die zich op
de platste wijze voor de Duitsers in het stof wentelden ? Of de belgische
bankiers die mee de Duitse oorlogsindustrie financierden ?
In het kader van
de grote uiteenzetting tussen de Nieuwe Orde enerzijds en aan de andere kant
de grote democratiën met hun bolsjevistische bondgenoten, was het
voortbestaan van belgië voor niemand belangrijk genoeg om er bij stil te
staan. Vlaanderen greep bewust zijn kans om in het nieuwe Europa zijn
volwaardige plaats te veroveren. Het
was Staf De Clercq, de man zonder kompromissen, zonder eigenbelang, die
Vlaanderen bewust in dit nieuwe Europa wou invoeren. Hij was inderdaad de
Leider !
Dank zij de V.M.O.
en Operatie Delta kreeg Staf De Clercq eindelijk een graf, en werd hij opnieuw
verenigd met zijn echtgenote. Jaarlijks worden bloemen op zijn graf gezet.
Bloemen op het
graf in Asse - 2006
Borgerhouts Mannenkoor
: "Groeninghe"
Bronnen
"Trouw"
door Arthur De Bruyne - Staf De Clercq 1884-1942 - Tekst: aangepaste versie (met toevoeging van eigen
inzichten)
"Alarm" V.M.O. uitgave -Triomf- 6de jaargang,
nr 2 februari/maart
Literatuur
"Trouw" door Arthur De Bruyne
"Alarm" nummers V.M.O.
Afbeeldingen
en fotos
"Broederband" november 1973 (bidprentje en testament) en december 1972 (portret -
cliché 't Pallieterke)
"Vlaanderen in Uniform" Jan Vincx deel 4
privé
archief en eigen fotos
|