De teeractie

Dat ieder optreden van Wim Maes en van de V.M.O.  niet van te voren een waarborg van welslagen heeft meegekregen ligt voor de hand. Dat er ook kritiek was op sommige acties is dan ook begrijpelijk. Dit heeft Wim Maes en de ganse V.M.O. meer dan eens ondervonden. De gebeurtenis waarrond in Vlaanderen en vanuit Vlaams-nationale rangen de wellicht hevigste kritiek is losgebarsten op de toenmalige V.M.O. is op de teeractie in Oostende.

De nacht van 13 op 14 september 1963 werd een nacht vol betekenis in het leven van Wim Maes, Kamiel Van Damme en een deel van de V.M.O. leden. Zij zijn er niet alleen voor vervolgd en gestraft geworden, zij hebben ook harde kritiek te verduren gehad. Die nacht is bekend gebleven als de nacht van Oostende, de nacht van de teeractie, de nacht van de teerkladders. De pers heeft er vanaf het gebeuren tot na het vonnis ellenlange artikels aan gewijd, min of meer objectief, min of meer hatelijk naartgelang de politieke overtuiging van de krant in kwestie.

De aanleiding

De aanleiding van deze actie moet worden gezocht in het politiek woelige jaar 1963. Dat jaar kwam de regering op de proppen met de "oplossing" van de Randgemeenten : de zes gemeenten zouden bij Brussel gevoegd worden. De opslorping bij Brussel van 40.000 Vlamingen zou daarmee een feit zijn. Het "Vlaams Komitee voor Brussel en de Taalgrens" organiseerde in ijltempo betogingen die alle zes de bedreigde gemeenten aandeden. Op 22 juni 1963 zou te Wezembeek-Oppem een man oproepen tot revolutionair verzet, zelfs met de wapens ! Die man, de latere eerste minister Wilfried Martens zou nadien herhaaldelijk Vlaanderens belangen verkwanselen in ruil voor geld en macht.

De Volksunie startte een campagne tegen de gebiedsroof onder het motto "neen Theo" (naar de voornaam van de toenmalige eerste minister Theo Lefèvre). Er kwamen meetings, pamflettenacties autokaravanen, betogingen....Overal in Vlaanderen werd gekalkt en geplakt. Desondanks werd in de nacht van 11 op 12 juli 1963, op Hertoginnedal, deze nieuwe Vlaamse nederlaag door het parlement goedgekeurd.

De Vlaamsnationalisten lieten luidruchtig van zich horen : tijdens de stemming ontplofte een bom aan de Congreskolom, die de "eeuwige vlam" doofde, en enkele arduinen platen verbrijzelde. Het was de eerste (en ook laatste) keer dat Vlamingen de benadeling van de Vlamingen in belgië met explosief geweld wilden aanklagen. Deze actie werd uitgevoerd, op verzoek van de voormalige Volksunie-top, die dachten daarmee een volksrevolte  in de richting van Vlaamse onafhankelijkheid te bewerkstelligen, door V.M.O. militanten. Het gerecht pakte uiteindelijk een aantal militanten op maar wegens verjaring werd er nooit iemand voor veroordeeld. De communautaire sfeer werd echter hoe langer hoe grimmiger. Ook tegenstanders van de Volksunie grepen naar zwaardere middelen om de partij te treffen. Er ontplofte een bom in het VU-lokaal te Aalst en ook tijdens een VVB betoging aan de kust ontplofte een bom. De zaak kreeg een merkwaardige wending toen in september een zware bom ontplofte in de Woeringenstraat 28 in Gent. De brandweer vond in het huis twee zwaargewonde jongeren. Het bleek om twee franskiljons te gaan, Sels en Vandersmissen, die bezig waren bommen te vervaardigen om te gebruiken tegen een VU betoging op 29 september in Gent. Eigenaar van het huis was ene Stassart, een bekend franskiljon. Hij werd aangehouden, en bleek met een dozijn anderen actief te zijn in het belgicistische CAN (Comité d'Action Nationale). Zij bleken verantwoordelijk voor de bomaanslag in Aalst en aan de kust.

In datzelfde jaar 1963, op 18 augustus, reed na de IJzerbedevaart een lange kolonne auto's langs de kustlijn. De honderden wagens waren getooid met vlaggen en affiches. in veel van die wagens zaten gewone Vlaamse gezinen, Vlaamse families met kinderen en bejaarden. In Oostende werd die kolonne vooraan aangevallen door een knokploeg van CAN. De wagens werden getrapt, ruiten werden ingeslagen, vlaggen, spiegels, affiches afgerukt, en Vlaamsgezinden die uitstapten werden afgeranseld en gemolesteerd. De chaos was compleet. Achteraan de stoet bevonden zich de V.M.O. militanten. En toen het bericht van de heibel hen bereikte was vooraan het onheil al geschied, en waren de aanvallers al verdwenen. Binnen de V.M.O. was de woede dan ook groot. Vooral ook omdat Wim Maes tot de gewonden behoorde. De V.M.O. zon dan ook op wraak.

De actie

Wim Maes, leider van V.M.O. Antwerpen, en Kamiel Van Damme, leider van V.M.O. Gent, besluiten in de nacht van 13 op 14 september 1963 een teeractie te organiseren in Oostende, als weerwraakmaatregel op de tegenbetoging van 18 augustus toen de Vlaamse autokaravaan langs de kust en door de straten van Oostende trok, waar de betogers slaags raakten met elementen van de naderhand aangehouden bende-Stassart. Volgens Bob Maes was hij, en de Brusselse afdeling van de V.M.O., van deze actie niet op de hoogte

Betoging en tegenbetoging

In een omzendbrief werden de manschappen opgeroepen om op 13 september naar Antwerpen te komen waar ze samenkwamen in café Tijl. Vandaar reden ze naar Gent waar ze het gezelschap kregen van andere V.M.O. leden.

Zo kwam de karavaan van één bestelwagen en zes à zeven personenwagens aan in Oostende. Daar zouden de mannen van de V.M.O. opgewacht worden door een gids, een Volksunie mandataris, die Oostende kende en ook die huizen zou aanwijzen van de personen die lid waren van het CAN en die de teeractie moesten ondergaan, op een methodische wijze. Doch...de beloofde gids daagde NIET op !

Er werd derhalve besloten, gezien het nog te vroeg was voor de actie, naar Bredene te rijden waar zij in café Zeemeermin een pint wilden drinken. In dat café echter ontmoetten zijn twee politieagenten, die opgeroepen waren voor een dronkemanstwist. De V.M.O. leden dachten echter dat zij verraden waren en dat de politieagenten waren opgeroepen om hen in het oog te houden. Dat veroorzaakte een soort van paniek zodat iedereen een beetje aan zijn lot werd overgelaten en men besliste op eigen houtje en in kleine groepjes te gaan werken.

Zo kwam het dat de actie in het wild werd uitgevoerd en dat er niet met teer gestreken of geverfd werd, maar gesmeten en gegoten.

De rechtszaak

Er waren in totaal 17 betichten, waarvan er uiteindelijk drie werden vrijgesproken. Wim Maes en Kamiel Van Damme worden aangeduid als de grote verantwoordelijken.

 Kamiel Van Damme en enkele Gentse leden

Uit vaststellingen, getuigenissen en verklaringen meent het parket dat alle verdachten moeten vervolgd worden. In totaal werden 19 uithangborden en 38 huizen in Oostende, 2 uithangborden te Klemskerke, 9 uithangborden en 7 gevels in Bredene besmeurd of beschadigd, evenals de bruggen over de autostrade te Jabbeke en Zandvoorde. Zij zouden eveneens geweld gepleegd hebben tegen bepaalde goederen en ook op personen. De V.M.O.-militanten waren echter  geen eenvoudige mensen. Ondanks urenlange ondervragingen verklaarden zij niets, of zeer weinig, veranderden om de haverklap hun verhaal, en spraken elkaar met opzet tegen. De methode van de onderzoeksrechter was dan ook de aanhouding keer op keer verlengen. De opsluiting van de "17" gaf ook aanleiding tot een pittige anekdote : 

"We werden met 17 opgesloten in de gevangenis 't Pandrijtje te Brugge. In elke cel was radio te horen. Die besloot elke avond de uitzendingen met een bombastische uitvoering  van de "brabançonne". Nauwelijks hadden we de eerste noten opgevangen of we maakten een kabaal dat horen en zien verging. De gewone gevangenen begrepen er niets van, maar waren tuk op een fikse rel en begonnen uiteraard heftig mee te doen. Er werd geroepen, gebruld, met vuilnis gegooid en met tralies gerammeld. De cipiers hadden zoiets nog nooit meegemaakt. De volgende avond werd de radio net vóór het spelen van de "brabançonne" afgezet. En voor de rest van ons verblijf hebben we dat "lied" niet meer moeten aanhoren."

Wim Maes, die inzag dat diverse gezinnen financieel in de problemen geraakten, toonde dan zijn verantwoordelijkheid. Hij onderhandelde met de gerechtsdienaren. Als ze allen meteen werden vrijgelaten zou hij "hen" acceptabele verklaringen geven. Hij moest wel eerst alle aangehoudenen spreken, zonder pottekijkers. Dit verzoek was in strijd met alle procedures en reglementen, maar werd toch toegestaan. Kort daarop bevond Wim Maes zich met de andere aangehoudenen in een klaslokaal, buiten bewaakt door de rijkswacht. Maes legde de situatie aan iedereen uit en bepaalde wat ieder van hen zou verklaren : wie de wagens had gereden, wie geschilderd had, wie het materiaal had geleverd. Over andere deelnemers dan de 17 aangehoudenen moest uiteraard gezwegen worden. De volgende dag had het gerecht 17 bekentenissen die min of meer met elkaar overeenstemden.

Het openbaar ministerie eiste zware straffen gezien niet Vlaams gevoelens of overtuiging, maar wraak de oorzaak was van de acties. Daarom eist het openbaar ministerie één maand voor alle verdachten, zodat ze weten wat gevangenisstraf betekent.  Niettemin komplimenteerde de H. De Wilde, openbaar ministerie, Wim Maes om zijn idealisme en eerlijkheid.

Nadat fel getwist was over het al dan niet ontvankelijk zijn  van de eisen van de stad Oostende begon de verdediging de pleidooien ten voordele van de verschillende verdachten. De advokaten hekelden het feit dat de teeractie werd gelijkgeschakeld met de bommenactie van de bende Stassart. Er werd gesteld dat de teeractie een reactie was nadat de V.M.O. leden werden uitgedaagd en mishandeld door de tegenmanifestanten van 18 augustus. Bovendien verklaarde een zekere Van De Genachte, beschuldigde in de bommenactie, dat zij op voorhand werden verwittigd om zich te wapenen om op 18 augustus mensen te kwetsen. In dit licht is het te begrijpen, aldus de verdediging dat Wim Maes en zijn mannen zich uitgedaagd voelden en tot een reactie hebben besloten. Moest iets dergelijks zijn gebeurd in Wallonië, en Waalse strijders uitgedaagd en aangevallen geweest zijn, zoals de Vlamingen op 18 augustus werden aangevallen, dan zou er een kreet van verontwaardiging zijn opgegaan over het hele land. Het is normaal dat mensen zoals Maes en zijn vrienden, ten slotte maar gewone volksmensen, gereageerd hebben op een primaire wijze omdat zij zich uitgedaagd voelden.

Niettegenstaande de pleidooien kregen de meeste effectieve gevangenisstraffen, zij het dat die lager lagen dan de gevraagde strafmaat door hte openbaar ministerie. En gezien de voorhechtenis werden alle beklaagden nog diezelfde avond in vrijheid gesteld.

De rekening (herstellen bijgewerkte gevels) liep echter hoog op, zodat een steunfonds werd opgericht om de nodige gelden bij elkaar te brengen om de aangerichte schade in Oostende te herstellen, alsmede de getroffen V.M.O. families financiële hulp te verlenen. Dit steunfonds stond onder voorzitterschap van Dr. Rik Ballet. Er verscheen een oproep in 't Pallieterke, waarin werd opgeroepen de militanten niet in de steek te laten, want lieten de socialisten hun terroristen in de steek die én in de repressie, én in de koningskwestie én in de stakingsaktie van begin 1961, soms als echte sadisten te keer gingen ?...En moeten wij de brave CVP'ers herinneren aan hun welwillende medewerking aan de talloze uitspattingen van de repressie in '44-'45, aan hun herhaald onverantwoordelijk optreden tijdens de schoolstrijd (kapotslaan van auto's, opbreken van straten...)...

Er werd gegeven, en veel gegeven, zoals altijd wanneer de V.M.O. bedelde of wanneer er voor de V.M.O. gebedeld werd.

De gewone Vlaams-nationalist keek voor de teeractie Wim Maes en de V.M.O. niet scheef aan. Hij zou de actie misschien hebben afgeraden, maar de solidariteit kon daardoor niet worden stukgeslagen.

Epiloog

Opmerkelijk is dat Kamiel Van Damme, die weliswaar mee aan de basis lag, doch niet deelnam aan de ganse actie toch veroordeeld werd als aanstoker. Volgens Bob Maes is de reden hiervan dat Kamiel Van Damme tijdens het proces luidkeels verklaarde dat hij "als Vlaamsnationalist het belgisch gerecht het recht ontzegde over hem te oordelen".

Kunnen we vaststellen dat te Oostende door de V.M.O. een fout werd begaan ? Nee, gezien in het licht van de aanleiding ervan, en door het feit dat de beloofd gids niet was komen opdagen zodat het planmatige en ordentelijk geplande gebeuren uit de hand liep. Of was het niet komen opdagen van de gids, een Volksunie mandataris, opgezet spel, want binnen de Volksunie gingen er sinds 1963 stemmen op om afstand te nemen van de V.M.O.  François Van Der Elst, toenmalig voorzitter van de Volksunie, zou trouwens op 3 oktober 1963 verklaren dat de V.M.O. niet langer een nevenorganisatie was van de partij. Een verklaring die verstrekkende gevolgen zou hebben op het voortbestaan van de V.M.O. (zie rubriek geschiedenis).

Het volle licht werd echter nooit op de teeractie geworpen. Of dit ooit nog zal gebeuren doet er weinig toe. Het helpt niemand, zelfs niet eens de V.M.O. En de nagedachtenis van Wim Maes wordt er ook niet mee gediend.

Wat wel een bevreemdend licht werpt op de actie was de kritiek op Wim Maes en de V.M.O. vanuit de eigen Vlaamse Beweging en vanuit Vlaanderen. Want vooral de wijze waarop zij Wim Maes en de V.M.O. in het buitenland en vooral ook in Nederland hebben voorgesteld na bepaalde acties doet eerder lachwekkend aan door het vertekend en verwrongen beeld dat men erover ophangt. Wat er voor zorgde dat een krant in Noord-Nederland kopte : "De groeiende verbittering tussen de Walloniërs en de Vlamingen heeft geleid tot een nieuwe match in de belgische politiek : de extremistische Volksunie. Een partij die grote voorliefde heeft voor parades en blauwe hemden. Onheilspellend, deze knokploegen in democratie - Neo Nazisme steekt de kop op bij onze zuiderburen...".

Bronnen
"Wim Maes" van Karel Dillen - De Teerkladders - aangepaste versie (met toevoeging van eigen inzichten)
"De VMO van Bob en Wim Maes" - Rob Verreycken (aangepaste versie)

Literatuur
"Wim Maes" van Karel Dillen
"De VMO van Bob en Wim Maes" - Rob Verreycken  -  Uitgeverij Triskel